Zaloguj się | Załóż konto
Slide 1 jFlow Plus
Wykłady z okulistyki 2016
Program edukacyjny
czytaj więcej
  • Nathan Radcliffe, MD, dr hab.

    Nathan Radcliffe, MD, dr hab.

    Rewolucyjna metoda leczenia złożonych i prostych przypadków jaskry przy użyciu mikropulsów sondą P3

  • prof. Marta Misiuk-Hojło, lek. Patrycja Smolarek-Kasprzak

    prof. Marta Misiuk-Hojło, lek. Patrycja Smolarek-Kasprzak

    Jaskra preperymetryczna

  • prof. Andrzej Stankiewicz

    prof. Andrzej Stankiewicz

    Celowana suplementacja w suchym AMD

    Rola witaminy D. Część III


JASKRA PREPERYMETRYCZNA





Prof. dr hab. n. med. Marta MISIUK-HOJŁO

Katedra i Klinika Okulistyki UM we Wrocławiu





Lek. Patrycja SMOLAREK-KASPRZAK

Katedra i Klinika Okulistyki UM we Wrocławiu

leczenie otworu w plamce3

  

Jaskra przedperymetryczna (JPP) jest zdefiniowana jako obecność charakterystycznego uszkodzenia jaskrowego tarczy nerwu wzrokowego (TNW) i warstwy włókien nerwowych siatkówki przy braku obecności defektów w polu widzenia w standardowej perymetrii automatycznej (SPA). Istnieją dowody na to, że strukturalne zmiany w obrębie nerwu wzrokowego dostarczają informacji prognostycznej odnośnie do progresji ubytków funkcjonalnych, w związku z czym monitorowanie stopnia uszkodzenia strukturalnego staje się nieodzowne dla indywidualnego podejścia do leczenia pacjenta. Jednakże część pacjentów będzie prezentowała zmiany w SPA bez wykrywalnych zmian strukturalnych, które mogą zostać zdiagnozowane obecnie dostępnymi testami, co oznacza konieczność oceny zarówno strukturalnych, jak i funkcjonalnych zmian w przebiegu choroby (1, 2, 3).

 

 

diagnostyka jaskry za pomoca testów funkcjonalnych


Ocena funkcji widzenia jest niezbędnym elementem diagnostyki i monitorowania jaskry. Do chwili obecnej złotym standardem, który wykorzystujemy w tym celu, jest SPA. Jaskra może być zdiagnozowana pierwszorazowo na podstawie ubytków w polu widzenia, jednak wielu pacjentów ma znaczące zmiany strukturalne przed wykrywalnymi zmianami funkcjonalnymi, w SPA (4).

 

   Badania histologiczne przeprowadzone na ludziach i innych ssakach udowodniły, że duża liczba komórek zwojowych (RGC – retinal ganglion cells) może zostać utracona przed pojawieniem się statystycznie znaczących zmian w SPA (5–8). Lisa A. Kerrigan-Baumrind i wsp. w badaniach oczu ze zwłok oszacowali, że ubytek co najmniej 23–35% RGC będzie skutkował statystycznie znaczącymi zmianami w SPA (5). Wyniki te sugerują, że oparcie diagnozy tylko na SPA we wczesnej jaskrze może doprowadzić do niedoszacowania stopnia uszkodzenia jaskrowego, gdyż niektórzy pacjenci mogą mieć znaczną utratę RGC przed zmianami wykrywanymi za pomocą SPA. Większość testów diagnostycznych ma obniżoną czułość we wczesnym stadium w porównaniu z bardziej zaawansowaną chorobą (9, 10).

 

   Felipe A. Medeiros i wsp. udowodnili, że zaawansowanie choroby ma znaczący wpływ na standardowe odchylenie wzorcowe (PSD – Pattern Standard Deviation) SPA, które dla specyficzności 70% miało wrażliwość 85% w oczach, w których zaobserwowano 70% utratę pierścienia nerwowo-siatkówkowego. Natomiast w oczach z 10% utratą pierścienia nerwowo-siatkówkowego czułość ta była znacznie obniżona – w granicach 40% (9). Dlatego też gdybyśmy opierali diagnozę wczesnej jaskry na SPA (np. dla oczu z 10% ubytkiem pierścienia nerwowo-siatkówkowego), moglibyśmy oczekiwać, że tylko 40% pacjentów jaskrowych będzie prawidłowo zdiagnozowanych

 

 

inne testy perymetryczne


Również inne testy perymetryczne zostały utworzone z myślą o wczesnym wykryciu zmian jaskrowych (11, 12). Na przykład perymetria zdwojonej częstotliwości (FDT –  Frequency Doubling Technology), Krótkofalowa Perymetria Automatyczna (SWAP – Short-Wave Automated Perimetry), forma perymetrii określona migotaniem (FDF – Flicker-Defined Form) są testami, których celem jest uchwycenie wybiórczych składowych funkcji wzroku, takich jak: postrzeganie ruchu, wrażliwość kontrastu oraz widzenie barwne (11–18). Chociaż jest mało prawdopodobne, że bodziec może być w 100% specyficzny dla poszczególnych składowych drogi wzrokowej albo pojedynczej podjednostki komórek zwojowych siatkówki (retinal ganglion cells RGC’s), to jednak jest możliwe, że bodziec minimalizuje potencjalny wpływ z innych szlaków. Selektywny bodziec mógłby być pomocny w określaniu wczesnych deficytów, które upośledzają funkcję niewielkiego odsetka komórek, ponieważ (nawet jeśli inne komórki cały czas funkcjonują w określonym rejonie siatkówki) komórki, których brakuje, nie będą w stanie wykryć tego specyficznego bodźca.

 

   Medeiros i wsp. badali stopień zaawansowania jaskry na precyzję diagnostyczną perymetrii FDT Matrix oraz SPA i dowiedli, że FDT ma lepszą czułość we wczesnym stadium choroby (9). Zdolność diagnostyczna obu testów zwiększała się wraz ze wzrostem zaawansowania choroby bez znaczącej statystycznie różnicy pomiędzy testami w przypadku pacjentów z jaskrą, z większym niż 30% ubytkiem pierścienia nerwowo-siatkówkowego.

 

   Ostatnie badania porównujące FDF perymetrie z FDT Matrix oraz SPA dowiodły, że test ten posiada silniejsze korelacje ze zmianami strukturalnymi, jednakże FDF jest relatywnie nową technologią i konieczne są dalsze badania.

 

diagnozowanie jaskry za pomocą badania przepływów ocznych


Inną metodą oceny stanu funkcjonalnego tkanki jest charakterystyka przepływu krwi w obszarze tarczy nerwu wzrokowego na podstawie informacji dostarczonej przez badanie OCT. Wcześniejsze badania dowiodły, że u pacjentów z jaskrą występuje upośledzenie przepływów krwi przez tarczę nerwu wzrokowego, dlatego też badacze poszukiwali dowodu na wykazanie różnic w przepływach pomiędzy zdrowymi osobami a pacjentami z JPP. Wykazanie takich różnic za pomocą tej techniki pozwoliłoby na rozwianie wątpliwości, kiedy są one największe dla klinicysty, czyli we wczesnej JPP.

 

   Dziewiętnaścioro oczu pacjentów z JPP zostało przetestowanych za pomocą Doppler SD-OCT (19). Średni przepływ siatkówkowy oraz objętości tętnicze i żylne były znacząco niższe w JPP w porównaniu ze zdrowymi oczami. Spadek w przepływie krwi był skorelowany z wartością średniego odchylenia (MD – Mean Deviation) w polu widzenia. Ponadto zauważono, że redukcja w siatkówkowym przepływie krwi i ścieńczenie RNFL oraz komórek zwojowych miały miejsce w przypadku pacjentów z normalnym polem widzenia, co może być dowodem na to, że Doppler SD-OCT jest bardzo czułym narzędziem diagnostycznym i dowodzi zmian funkcjonalnych przy braku wykrywalnych zmian perymetrycznych (19).

 

   Autorzy innego badania również dowiedli, że zmiany w przepływie ocznym (PO) występują w jaskrze przedperymetrycznej, poprzedzając jaskrę manifestującą się klinicznie (19). Badanie Blue Mountain Study na podstawie 10-letnich obserwacji wykazało, że przewężenie tętniczek siatkówki poprzedziło rozwój jaskry początkowej oraz związane było z długofalowym ryzykiem jaskry otwartego kąta (JOK, 17). Badacze swoje wyniki uzyskali przy pomocy innowacyjnego, laserowego, ogniskowego wykresu przepływów – Laser Speckle Flowgraphy (LSF) (20). Technika ta wykorzystuje rozproszenie lasera, aby określić przepływ krwi w TNW, siatkówce i naczyniówce (21). Pozwala ona na monitorowanie w czasie zmian istniejących w tym samym miejscu, w tym samym oku, również po interwencji farmakologicznej. Badanie to ma wysoką powtarzalność, stałość w TNW.

 

   Wong Tien Yin i wsp. wykorzystali LSF, aby scharakteryzować przepływ krwi w ONH u zwierząt z eksperymentalną jaskrą. Wykazali znaczący spadek przepływów krwi w oczach z wczesną jaskrą (22), co potwierdziło wcześniejsze doniesienia, że stopień zmian przepływów jest uzależniony od stopnia zaawansowania choroby (23).

 

   Od pewnego czasu naukowcy debatują nad tym, czy zmniejszony OBF (przepływ krwi w gałce ocznej, ang. ocular blood flow) jest przyczyną czy może rezultatem jaskrowego uszkodzenia nerwu wzrokowego (JUN) (20). Dowód na to, że zmniejszenie PO jest przyczyną JUN pochodzi z Blue Mountain Study, które dowiodło, że zmniejszenie kalibru naczyń włosowatych związane było z zapadalnością na jaskrę w przebiegu 10-letnich obserwacji. Możemy więc z tego wnioskować, że zmniejszony PO może poprzedzać zachorowanie na jaskrę (24). Ponadto znaczące zmniejszenie się obszaru w obrębie tarczy nerwu wzrokowego zaopatrywanego przez duże naczynie (25), a także przez sieć naczyń włosowatych (26, 27) w TNW zostało wykryte w najwcześniejszych, przedperymetrycznych stadiach jaskry. Różnice w przepływach pomiędzy osobą zdrową i pacjentem z wczesną jaskrą były określone jako znaczące, natomiast pomiędzy jaskrą w środkowym i późnym stadium – relatywnie małe (23).

 

   Podsumowując: zmiany w PO poprzedzają zmiany w polu widzenia. PO odgrywa także istotną rolę w patomechanizmie jaskry otwartego kąta, w jej najwcześniejszym stadium – w jaskrze przedperymetrycznej.

 

 

diagnostyka jaskry z wykorzystaniem testów strukturalnych


Udowodniono, że w większości oczu (ale nie we wszystkich) jaskrowe uszkodzenie strukturalne poprzedza uszkodzenie funkcjonalne (28). W ostatnich czasach promowana jest zmiana kryterium diagnostycznego, a mianowicie diagnoza jaskry w stadium przedperymetrycznym, przed pojawieniem się zmian funkcjonalnych udokumentowanych za pośrednictwem SPA.

 

   W JPP uszkodzenie strukturalne, szczególnie jaskrowe uszkodzenie nerwu wzrokowego (JUN), powinno być klinicznie udokumentowane. Jednak z uwagi na międzyosobniczą różnorodność normalnej tarczy nerwu wzrokowego, subiektywna diagnoza JUN we wczesnej fazie, zarówno klinicznie, jak i za pomocą fotografii 3D, jest często wyzwaniem i może nie być rozstrzygająca, szczególnie w przypadku uogólnionej (nie zaś zlokalizowanej) utraty włókien nerwowych siatkówki (28). Liczne badania jednak dowiodły, że istnieją obiektywne, ilościowe metody oceny utraty włókien nerwowych siatkówki (RNFL) we wczesnej i zaawansowanej jaskrze z wykorzystaniem metod obrazowych: SD-OCT, GDX-VCC, HRT. Potwierdzono, że badania te są dokładne i powtarzalne. Wprowadzenie spektralnej domeny OCT znacznie poprawiło naszą zdolność diagnostyki jaskry we wczesnym stadium (28).

 

   Christopher Leung i wsp. wykazali, że pomiary RNFL uzyskane za pomocą SD-OCT mają dużą zdolność diagnostyczną wykrywania jaskry. Dla globalnej grubości RNFL mają wrażliwość 91,6% przy specyficzności 87,6% oraz pole pod krzywą charakterystyczno-operacyjną odbiornika AUC równe 0,962 (29).

 

   Mimo że badania obrazowe mają dużą zdolność wykrywania obecność jaskry, to jednak ich możliwości diagnostyczne spadają przy wczesnym stadium jaskry. W badaniu przeprowadzonym przez Renata Lisboę i wsp. ocenie poddana została zdolność SD-OCT wykrycia jaskry przedperymetrycznej. W badaniu tym testowi poddano 134 oczu 88 pacjentów z podejrzeniem jaskry, wynikającym z podejrzanego wyglądu tarczy nerwu wzrokowego. Domniemanie jaskry oparte było na obecności ścieńczenia pierścienia nerwowo-siatkówkowego, zwiększeniu zagłębienia lub na podejrzanych RNFL ubytkach na stereofotografiach ocenianych przez przynajmniej dwóch niezależnych obserwatorów.

 

   Oczy zostały uznane za objęte jaskrą przedperymetryczna, jeśli została udokumentowana progresja podczas kolejnych badań stereofotograficznych przy braku defektu w polu widzenia w przebiegu 5-letnich badań kontrolnych. Pomiar grubości RNFL dokonany został za pomocą SD-OCT. Badanie to dowiodło, że przy wykorzystaniu SD-OCT jest możliwe odróżnienie pacjentów z jaskrą przedperymetryczną od tych z podejrzeniem jaskry z AUC równym 0,86 dla całkowitej grubości RNFL (30). Rezultaty tego badania dowiodły, że SD-OCT jest bardzo użytecznym narzędziem, służącym do wykrywania wczesnej jaskry, jednak zaawansowanie choroby jest istotnym czynnikiem wpływającym na czułość testu (31).

 

   Autorzy innego badania podjęli próbę porównania dostępnych obecnie technik obrazowych i ich czułości w wykrywaniu zmian strukturalnych w jaskrze przedperymetrycznej. W przypadku tego badania selekcja pacjentów z JPP została dokonana przy założeniu, że oko towarzyszące pacjenta ze zdiagnozowaną JOK i zmianami w polu widzenia jednego oka bez widocznych ubytków w drugim oku, ma stadium przedperymetryczne. Jaskra pierwotna otwartego kata występuje u większości pacjentów obuocznie i oczy „przedperymetryczne” (tj. bez zmian w standardowej perymetrii) cechują się dużym  prawdopodobieństwem rozwoju ubytków widocznych w polu widzenia (32–38, 39).

 

   Wszyscy uczestnicy poddani zostali testom: pola widzenia, badaniom obrazowym tarczy nerwu wzrokowego przy użyciu optycznej koherentnej tomografii (Stratus OCT), skaningowej oftalmoskopii laserowej, skaningowej polarymetrii laserowej (GDx-VCC) oraz zdjęciom stereograficznym tarczy nerwu wzrokowego. Badanie to dowiodło, że w porównaniu z innymi technikami optyczna koherentna tomografia (Stratus OCT) daje lepsze możliwości odróżnienia perymetrycznie nieuszkodzonych oczu pacjentów z jaskrą otwartego kąta od normalnej grupy kontrolnej. Średnia grubość RFNL w górnym i dolnym kwadrancie były parametrami, które najlepiej odróżniały oczy „przedperymetryczne” od normalnych. Wyniki sugerują, że badanie z wykorzystaniem OCT może identyfikować bardzo wczesne zmiany jaskrowe efektywniej niż HRT, GDx-VCC czy ewaluacja nerwu wzrokowego z udziałem „ekspertów”.

 

   Z uwagi na międzyosobniczą różnorodność strukturalną TNW pojedyncze badanie we wczesnej fazie choroby może nie być rozstrzygające (40). W praktyce klinicznej diagnoza wczesnej jaskry jest w dużej mierze zależna od powtarzalnych badań i obserwacji zmian.

 

   Atsushi Miki i wsp., badając pacjentów z podejrzeniem jaskry, udowodnili, że osoby wykazujące szybsze tempo ubytków średniej grubości RNFL rozwinęły zmiany w polu widzenia, w przeciwieństwie do tych, u których powolny ubytek nie skutkował zmianami w perymetrii (41). Pozwala to stwierdzić, że szczególnie w początkowym stadium – w jaskrze przedperymetrycznej – w przypadku niepewności diagnostycznej kombinacja strukturalnych pomiarów, a w szczególności stopnia ich progresji oraz testów funkcjonalnych, ma większy potencjał diagnostyczny niż izolowany wynik (31). Obecnie klinicysta intuicyjnie łączy informacje otrzymane z SPA oraz badań obrazowych, szacując prawdopodobieństwo jaskry oraz jej progresję. Jednak w tym przypadku problemem jest subiektywizm diagnozy (31).

 

   Ostatnimi czasy prowadzone są prace nad stworzeniem modelu, który pozwalałby na łączenie informacji strukturalnych (otrzymanych z OCT) z funkcjonalnymi, których dostarcza SPA, oraz uzyskanie łączonego, strukturalno-funkcjonalnego indeksu. Łączony strukturalno-funkcjonalny indeks (combined structure-function index) jest szacunkowym odsetkiem utraconych komórek zwojowych siatkówki (RGC – retinal ganglion cells) w porównaniu z liczbą, jaka powinna występować u zdrowego człowieka w danym przedziale wiekowym (42). Przykładowo: oczy ze 100% CSFI miałyby szacunkowo liczbę równą do tej oczekiwanej dla danego wieku, natomiast oczy z CSFI 50% miałyby połowę tej wartości (42). CSFI okazuje się obiecującym narzędziem w diagnostyce jaskry. Po porównawczym badaniu 333 oczu z jaskrą oraz 165 zdrowych oczu okazało się, że czułość diagnostyczna była większa w porównaniu z SD-OCT oraz SPA w różnicowaniu oczu z jaskrą od zdrowych.

 

   Co więcej, indeks ten miał dobrą czułość w selekcji pacjentów z jaskrą przedperymetryczną. Oczy z jaskrą przedperymetryczną miały średnio 17% ubytek RGC w porównaniu do oczekiwanego w tej grupie wiekowej, natomiast pacjenci ze zmianami średniego stopnia oraz zaawansowanymi w perymetrii mieli odpowiednio ubytek 52% oraz 75% (RGC) (42). Wykazano również, że CSFI miał przewagę nad izolowanym badaniem OCT, gdyż u części pacjentów z jaskrą przedperymetryczną zaburzenia w perymetrii – funkcjonalne – poprzedzają pojawienie się ubytków strukturalnych. Siła CSFI wynika z faktu, że wykorzystuje on oba testy – strukturalne i funkcjonalne – a także dostarcza metodę, pozwalając monitorować zmiany przez całe spektrum choroby.

 

   Znajomość czynników ryzyka dla progresji jaskry może dostarczyć klinicyście wytycznych dotyczących rozpoczęcia, zaprzestania czy wzmocnienia terapii w stadium przedperymetrycznym JOK.

 

   Jedno z badań poddało 5-letniej obserwacji pacjentów ze zdiagnozowaną jaskrą przedperymetryczną w celu identyfikacji czynników ryzyka. Sprawdzano stopień progresji pola widzenia w zależności od wysokości ciśnienia wewnątrzgałkowego (CW). W rezultacie wykazano, że większa redukcja w CW zmniejsza prawdopodobieństwo pojawienia się zmian jaskrowych. Wartością graniczną pomiędzy pacjentami z progresją oraz bez niej było 22,1% dla redukcji CW. Badacze sugerowali, że zmniejszenie CW poniżej tego progu najprawdopodobniej zmniejsza ryzyko progresji. W badaniu tym zaobserwowano też, że pacjenci, u których pojawiły się krwotoczki na tarczy nerwu wzrokowego, mieli dwukrotnie większe ryzyko progresji w porównaniu z pacjentami bez krwotoczków. Jednak progresja w tym przypadku manifestowała się głównie zmianami strukturalnymi, a tylko u części pacjentów (40%) rozwinęły się jednocześnie zmiany funkcjonalne. Może to również wynikać z tego, że obserwacja była prowadzona tylko przez okres 5 lat.

 

   Decyzja dotycząca rozpoczęcia terapii budzi niekiedy kontrowersje szczególnie u pacjentów z jaskrą przedperymetryczną. Inicjacja leczenia powinna być rozważona w przypadku pacjentów z podejrzanymi nerwami wzrokowymi, u których został zdiagnozowany ubytek w warstwie włókien nerwowych lub gdy istnieją inne znaczące czynniki ryzyka dla rozwoju jaskry. U pacjentów z wczesną JPP wdrożenie leczenia może zostać opóźnione, gdy ograniczona jest przewidywana długość życia. Z drugiej strony leczenie może być wdrożone we wcześniejszym stadium u pacjentów, u których trudniej jest ocenić tarcze nerwu wzrokowego z powodu różnych anomalii.

 

   Decyzja o tym, kiedy leczyć pacjenta, aby zapobiec uszkodzeniu jaskrowemu, nie może być sprowadzona do prostych algorytmów. Dlatego też zostały utworzone kalkulatory ryzyka, aby pomóc oszacować 5-letnie ryzyko rozwoju jaskry. Wykorzystując informacje z Ocular Hypertension Treatment Study (OHTS) oraz Early Glaucoma Prevention Study, kalkulatory te ujmują w szacunkach wiek, CW, CCT, PSD oraz stosunek zagłębienia do średnicy tarczy nerwu wzrokowego w określeniu ryzyka rozwoju jaskry u pacjentów z nadciśnieniem ocznym (43). Należy jednak pamiętać o tym, że tylko klinicysta może ocenić ryzyko powstania wczesnego uszkodzenia jaskrowego, wpływ na jakość życia oraz socjalne aspekty terapii, a także określić optymalny czas wdrożenia leczenia.

 

 

piśmiennictwo


1. Kass M.A. et al.: The Ocular Hypertension Treatment Study: a randomized trial determines that topical ocular hypotensive medication delays or prevents the onset of primary open-angle glaucoma. Arch Ophthalmol. 2002 Jun; 120 (6): 701–713. discussion 829–730;

2. Miglior S. et al.: Results of the European Glaucoma Prevention Study. Ophthalmology. 2005 Mar; 112 (3): 366–375;

3. Artes P.H., Chauhan B.C.: Longitudinal changes in the visual field and optic disc in glaucoma. Prog Retin Eye Res. 2005 May; 24 (3): 333–354;

4. Medeiros A.F. et al.: Combining Structural and Functional Measurements to Improve Estimate of Rates Of Glaucomatous Progression. Am J Ophthalmol. 2012 Jun; 153 (6): 1197–205.e1;

5. Grewal D.S. et al.: Detecting glaucomatous progression using GDx with variable and enhanced corneal compensation using Guided Progression Analysis. Br J Ophthalmol. 2011 Apr; 95 (4): 502-508. doi: 10.1136/bjo.2010.180810. Epub: 2010 Jul 22;

6. Medeiros F.A. et al.: Combining Structural and Functional Measurements to Improve Detection of Glaucoma Progression using Bayesian Hierarchical Models. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2011 Aug; 52 (8): 5794–5803;

7. Sample P.A. et al.: The African Descent and Glaucoma Evaluation Study (ADAGES): design and baseline data. Arch Ophthalmol. 2009 Sep; 127 (9): 1136–1145;

8. Racette L. et al.: African Descent and Glaucoma Evaluation Study (ADAGES): III. Ancestry differences in visual function in healthy eyes. Arch Ophthalmol. 2010 May; 128 (5): 551–559;

9. Medeiros F.A. et al.: A statistical approach to the evaluation of covariate effects on the receiver operating characteristic curves of diagnostic tests in glaucoma. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2006; 47: 2520–2527; 

10. Liu S. et al.: Comparison of standard automated perimetry, frequency-doubling technology perimetry, and short-wavelength automated perimetry for detection of glaucoma. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2011; 52: 7325–7331;

11. Johnson C.A. et al.: Blue-on-yellow perimetry can predict the development of glaucomatous visual field loss. Arch Ophthalmol. 1993; 111: 645–650; 

12. Johnson C.A., Samuels S.J.: Screening for glaucomatous visual field loss with frequency-doubling perimetry. Invest Ophthalmol Vis Sci. 1997; 38: 413–425;

13. Johnson C.A. et al.: Progression of early glaucomatous visual field loss as detected by blue-on-yellow and standard white-on-white automated perimetry. Arch Ophthalmol. 1993; 111: 651–656; 

14. Landers J.A. et al.: Detection of early visual field loss in glaucoma using frequency-doubling perimetry and short-wavelength automated perimetry. Arch Ophthalmol. 2003; 121: 1705–1710;

15. Medeiros F.A. et al.: Frequency doubling technology perimetry abnormalities as predictors of glaucomatous visual field loss. Am J Ophthalmol. 2004; 137: 863–871; 

16. Sample P.A. et al.: Identifying glaucomatous vision loss with visual-function-specific perimetry in the diagnostic innovations in glaucoma study. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2006; 47: 3381–3389;

17. Nakazawa T.: Ocular Blood Flow and Influencing Factors for Glaucoma. Asia-Pacific Journal of Ophthalmology, 2006 Jan-Feb; 5 (1): 38-44. doi: 10.1097/APO.0000000000000183;

18. Shabana N. et al.: Motion perception in glaucoma patients: a review. Surv Ophthalmol. 2003; 48: 92–106;

19. Ophir A.: First-visit diagnosis of preperimetric glaucoma, Open Ophthalmol J. 201; 4: 22-27. doi: 10.2174/1874364101004010022;

20. Sugiyama T. et al.: Use of laser speckle flowgraphy in ocular blood flow researchActa Ophthalmol. 2010; 88: 723–729;

21. Aizawa N. et al.: Laser speckle and hydrogen gas clearance measurements of optic nerve circulation in albino and pigmented rabbits with or without optic disc atrophyInvest Ophthalmol Vis Sci. 2014; 55: 7991–7996;

22. Aizawa N. et al.: Correlation between structure/function and optic disc microcirculation in myopic glaucoma, measured with laser speckle flowgraphy. BMC Ophthalmol. 2014; 14: 113. doi. 10.1186/1471-2415-14-113;

23. Sugiyama T. et al.: Use of laser speckle flowgraphy in ocular blood flow researchActa Ophthalmol. 2010; 88: 723–729;

24. Aizawa N. et al.: Laser speckle and hydrogen gas clearance measurements of optic nerve circulation in albino and pigmented rabbits with or without optic disc atrophy. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2014; 55: 7991–7996;

25. Aizawa N. et al.: Correlation between structure/function and optic disc microcirculation in myopic glaucoma, measured with laser speckle flowgraphy. BMC Ophthalmol. 2014; 14: 113;

26. Kawasaki R. et al.: Retinal vessel caliber is associated with the 10-year incidence of glaucoma: the Blue Mountains Eye Study. Ophthalmology. 2013; 120: 84–90;

27. Kiyota N. et al.: Large vessel area of the optic nerve head, measured with laser speckle flowgraphy, is significantly reduced in eyes with preperimetric glaucoma. Clin Experiment Ophthalmol. 2015; 43: 841–843;

28. Jia Y. et al.: Optical coherence tomography angiography of optic disc perfusion in glaucoma. Ophthalmology. 2014; 121: 1322–1332;

29. Wang X. et al.: Correlation between optic disc perfusion and glaucomatous severity in patients with open-angle glaucoma: an optical coherence tomography angiography study. Graefes Arch Clin Exp Ophthalmol. 2015; 253: 1557–1564;

30. Caprioli J. et al.: Optic Disc Imaging in Perimetrically Normal Eyes of Glaucoma Patients with unilateral Field Loss, Trans Am Ophthalmol Soc 2006; 104: 202–211;

31. Leung C.K. et al.: Retinal nerve fiber layer imaging with spectral-domain optical coherence tomography: a variability and diagnostic performance study. Ophthalmology. 2009; 116: 1257–1263;

32. Lisboa R. et al.: Diagnosing preperimetric glaucoma with spectral domain optical coherence tomography. Ophthalmology. 2012; 119: 2261–2269;

33. Medeiros F.A et al.: Evaluation of retinal nerve fiber layer, optic nerve head, and macular thickness measurements for glaucoma detection using optical coherence tomography. Am J Ophthalmol. 2005; 139: 44–55;

34. Chang R.T. et al.: Sensitivity and specificity of time-domain versus spectral-domain optical coherence tomography in diagnosing early to moderate glaucoma. Ophthalmology. 2009; 116: 2294–2299;

35. Leite M.T. et al.: Comparison of the diagnostic accuracies of the Spectralis, Cirrus, and RTVue optical coherence tomography devices in glaucoma. Ophthalmology. 2011;118:1334–1339;

36. Medeiros F.A. et al.: Comparison of retinal nerve fiber layer and optic disc imaging for diagnosing glaucoma in patients suspected of having the disease. Ophthalmology. 2008;115:1340–1346;

37. Leung C.K. et al.: Retinal nerve fiber layer imaging with spectral-domain optical coherence tomography: a study on diagnostic agreement with Heidelberg retinal tomograph. Ophthalmology. 2010; 117: 267–274;

38. Leung C.K. et al.: Retinal nerve fiber layer imaging with spectral-domain optical coherence tomography: a variability and diagnostic performance study. Ophthalmology. 2009; 116: 1257–1263;

39. Leite M.T. et al.: Effect of disease severity on the performance of Cirrus spectral-domain OCT for glaucoma diagnosis. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2010; 51: 4104–4109;

40. Quigley H.A. et al.: Retinal ganglion cell atrophy correlated with automated perimetry in human eyes with glaucoma. Am J Ophthalmol. 1989; 107: 453–464;  

41. Medeiros F.A. et al.: Use of progressive glaucomatous optic disk change as the reference standard for evaluation of diagnostic tests in glaucoma. Am J Ophthalmol. 2005; 139: 1010–1018;

42. Miki A. et al.: Rates of retinal nerve fiber layer thinning in glaucoma suspect eyes. ARVO; 2013;

43. Tatham A.J. et al.: Strategies for improving early detection of glaucoma: the combined structure-function index, Clinical Ophthalmology 2014; 8: 611–621;

44. Medeiros F.A. et al.: A combined index of structure and function for staging glaucomatous damage. Arch Ophthalmol. 2012;130:1107–1116;

45. Yanoff M., Duker J.S.: Ophthalmology, Ed. 4th, 10 Dec 2013.


 

» Konferencje

  • VII Śląski Meeting Siatkówkowy

    (24–25 listopad 2016, Katowice)

     

    Organizatorzy: prof. dr hab. Edward Wylęgała, dr n. med. Dariusz Dobrowolski

    » zobacz więcej
  • I Międzynarodowa Tyflokonferencja – "Zobaczyć Niewidzialne. Niewidomi we współczesnym świecie”

    (22 listopada 2016, Cieszyn)

     

    Organizatorzy: Koło Naukowe Pedagogów, Zakład Pedagogiki Specjalnej przy Uniwersytecie Śląskim w Cieszynie, Koło Polskiego Związku Niewidomych w Cieszynie.

    » zobacz więcej
  • XXXVIII Wrocławska Konferencja Naukowo-Szkoleniowa Postępy Okulistyki – Okulistyka XXI wieku

    (2–3 grudnia 2016, Wrocław)

    Organizatorzy: Ośrodek Okulistyki Klinicznej "Spektrum"

     

» Newsy

British Journal of Ophthalmology

British Journal of Ophthalmology
» zobacz więcej
Numer bieżący | Opinie ekspertów | Archiwum kliniczne | Numery archiwalne | Ośrodki okulistyczne w Polsce | Redakcja | Prenumerata | Nowe książki okulistyczne | Książki okulistyczne | Biblioteka on-line | Regulamin zamówień | Polityka prywatności | Polityka plików cookies | Księgarnia Górnicki Wydawnictwo Medyczne | Temat miesiąca